Als ik naar mijn persoonlijke footprint kijk, dan is zuivel één van de elementen die daar een bijdrage aan levert. De productie van melk (nodig voor yoghurt, kwark en kaas) gaat gepaard met emissies van broeikasgassen zoals CO2 en CH4 (methaan).
Ik kies al zo vaak mogelijk voor biologische melkproducten, omdat in Nederland biologische melk onder het EU-biokeurmerk gebonden aan o.a. regels voor voer (minstens 60% ruwvoer van eigen bedrijf of regio, geen chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest op het land), dierenwelzijn (minimaal 150 dagen/jaar weidegang, minder koeien per hectare, kalveren langer bij de koe (min. 3 maanden moedermelk) of bedrijfsvoering (rotatie van gewassen om bodemvruchtbaarheid en biodiversiteit te behouden, strenge beperkingen op antibioticagebruik). Dit zorgt voor meer kruidenrijk grasland, gezondere bodems en koeien die langer buiten lopen.
Het dierenwelzijn en de natuur varen wel bij biologische landbouw, maar de klimaatwinst ervan is minder groot dan je zou denken. De efficiënte hoogproductieve melkveehouderij scoort beter als het gaat om de emissies van broeikasgassen. Dit komt omdat de koeien productiever zijn (ze geven meer melk) en per koe minder ‘onderhoudsemissies’ zijn. Per liter melk, is er dus sprake van minder emissie.
Het beste wat je kunt doen is dus mínder zuivel gebruiken (en als je voor zuivel kiest, gaan voor de biologische variant). Maar waarom is het nu zo moeilijk om minder zuivel te gebruiken? Ik vind het veel lastiger dan om bijvoorbeeld de auto te laten staan of niet op vliegvakantie te gaan. Zuivel is voor veel mensen emotioneel én cultureel verweven met dagelijks eten: het zit in ontbijt, koffie, koken, kaas op brood… Dat maakt het moeilijker dan keuzes als “niet vliegen” of “de fiets pakken”, die minder met je dagelijkse eetgewoontes en comfortgevoel te maken hebben.
Zuivelproducten zijn comfort food: een heerlijke latte op het terras, pittige boerenkaas op brood, yoghurt met zomerkoninkjes als toetje. Wie houdt daar nu niet van? We zijn er allemaal mee opgegroeid. In Nederland is zuivel lang als gezond en noodzakelijk gepresenteerd, met campagnes als “Melk de witte motor”. Ik kan mij dit nog goed herinneren. En wie kent nog de reclames van Joris Driepinter? Alhoewel plantaardige alternatieven beter zijn dan ooit, blijft het nog zoeken naar productie die qua smaak, smeltgedrag (kaas) of kookeigenschappen een vergelijkbaar resultaat bieden.
Hoe kan ik nu mijn zuivelconsumptie het beste verminderen zonder het gevoel van ‘inleveren’ te ervaren?
Begin bij het stap voor stap vervangen: welke producten zijn minder belangrijk qua smaakbeleving? Plantaardige kookroom vind ik bijvoorbeeld een heel goede vervanging.
Een andere oplossing is het mixen en halveren, bijvoorbeeld half plantaardig en half dierlijke producten in één gerecht (denk aan pasta met 50% minder kaas + notenpesto). Ik doe nog maar een klein beetje yoghurt in mijn muesli ontbijt en voeg meer verse sinaasappelsap toe.
Ook kies ik voor speciale momenten voor zuivel: alleen zuivel als het echt lekker of bijzonder is (een goede kaas bij een borrel), niet als gedachteloos basisingrediënt.
Daarnaast probeer ik nieuwe gewoontes te ontwikkelen, zo heb ik onlangs vegapaté voor op brood ontdekt en hummus is ook een lekker hartig broodbeleg gebleken.
Ik hoef niet helemaal zonder zuivel te leven om verschil te maken. Met kleine, bewuste aanpassingen kan ik mijn footprint flink verlagen én genieten van de momenten waarop ik wél kies voor een echt lekkere latte of goede kaas. Wist je dat halvering van je zuivelconsumptie je persoonlijke voedselgerelateerde footprint al ~10–20% reductie kan opleveren. Als je daarnaast kiest voor biologisch of natuurinclusief voor de zuivel die je wél eet, vergroot je het dierenwelzijnseffect zonder dat je alles opgeeft.
Caren Schipperus
© 2026 All Rights Reserved.
